Het ABCDE veerkrachtmodel: tegenslagen ombuigen naar groei als ondernemer

Tegenslagen horen bij ondernemen. Soms zijn ze groot en zichtbaar, soms klein maar hardnekkig. Een klant die afhaakt, een samenwerking die vastloopt, een beslissing die achteraf anders uitpakt. Wat er gebeurt, heb je niet altijd in de hand. Hoe je ermee omgaat, wél.

Veerkracht wordt vaak gezien als iets wat je hebt of niet hebt. Alsof de één nu eenmaal sterker is dan de ander. In de praktijk werkt het anders. Veerkracht is geen karaktereigenschap, maar een trainbaar vermogen. Het gaat niet over stoer doorgaan of jezelf bij elkaar rapen, maar over betekenis geven aan wat er gebeurt, zodat je weer richting en ruimte ervaart.

In dit blog leg ik het ABCDE veerkrachtmodel kort en krachtig uit, zodat je als ondernemer begrijpt hoe je reacties op tegenslagen ontstaan en hoe je daar invloed op kunt krijgen.

Wat is het ABCDE veerkrachtmodel?

Het ABCDE-veerkrachtmodel is ontwikkeld door psycholoog Martin Seligman, grondlegger van de positieve psychologie. Het model laat zien waarom dezelfde tegenslag voor de ene ondernemer verlammend kan voelen, terwijl een ander er beweging en groei uit haalt.

Het uitgangspunt is eenvoudig, maar krachtig: niet de gebeurtenis zelf bepaalt hoe je je voelt en handelt, maar de overtuigingen die je eraan koppelt.

Het ABCDE-veerkrachtmodel helpt je om dat mechanisme stap voor stap te ontrafelen. Het geeft woorden aan wat er vaak razendsnel en onbewust gebeurt, juist op momenten dat het spannend wordt.

In podcastaflevering 8 van seizoen 3 ga ik uitgebreider in op wat veerkracht in het ondernemerschap écht betekent en waarom sommige tegenslagen zoveel harder binnenkomen dan je rationeel kunt verklaren. In dit blog zoom ik bewust in op het ABCDE-veerkrachtmodel als praktisch denkraam, zodat je begrijpt hoe dit mechanisme werkt.

A – Adversity:  De tegenslag

De A staat voor Adversity: de gebeurtenis zelf.

Bijvoorbeeld:

  • het verlies van een belangrijke klant

  • een tegenvallend financieel kwartaal

  • een samenwerking die stukloopt

  • kritiek die harder binnenkomt dan je had verwacht

Belangrijk hierbij is het onderscheid tussen feit en beleving. De gebeurtenis is wat er objectief gebeurt. Toch reageren we daar zelden neutraal op. Zeker ondernemers hebben de neiging om snel vooruit te denken, te willen oplossen of te controleren. Daarmee slaan we vaak stappen over.

De gebeurtenis is zelden het echte probleem. De betekenis die je eraan geeft, bepaalt de impact.

B – Beliefs: De overtuigingen die actief worden

Na de gebeurtenis ontstaan er vrijwel direct gedachten en overtuigingen of van die bekende stemmetjes in je hoofd. Vaak zo snel dat je ze niet eens als gedachten herkent, maar als waarheid.

Bijvoorbeeld:

  • “Zie je wel, ik kan hier niet op vertrouwen.”

  • “Dit bewijst dat ik het niet goed heb aangepakt.”

  • “Als dit misgaat, gaat alles mis.”

Deze overtuigingen voelen logisch. Ze sluiten vaak naadloos aan op eerdere ervaringen en conclusies die je ooit hebt getrokken. Juist daarom zijn ze zo overtuigend, je hersenen zijn ze door herhaling als waarheid gaan zien. Ze bepalen hoe je de situatie inkleurt, nog vóórdat je er bewust over nadenkt.

C – Consequences: De gevolgen voor je gevoel en gedrag

Die overtuigingen hebben consequenties. Niet alleen mentaal, maar ook emotioneel en gedragsmatig.

Denk aan:

  • onrust, angst of schaamte

  • bevriezen of uitstellen

  • overcompenseren en harder gaan werken

  • extra controle willen houden

Wat opvalt: dit gedrag voelt vaak onvermijdelijk. Alsof je niet anders kúnt reageren. Maar in werkelijkheid reageer je niet op de gebeurtenis zelf, maar op de overtuiging die actief is geworden door die gebeurtenis. Op het moment dat je je daar bewust van wordt, ontstaat er vaak al ruimte. En zeker ruimte voor de voglende stap in dit model.

D – Disputation: Het onderzoeken van overtuigingen

De D staat voor Disputation: het onderzoeken en bevragen van je overtuigingen. Dit is het kantelpunt van het model.

Disputation is géén positief denken en ook geen wegredeneren. Het gaat om eerlijk onderzoeken:

  • Is deze gedachte waar?

  • Waar baseer ik dit eigenlijk op?

  • Is dit de enige mogelijke verklaring?

  • Wat gebeurt er als ik deze gedachte niet automatisch volg?

Hier raakt het ABCDE-veerkrachtmodel aan andere methodes die werken met het onderzoeken van gedachten, zoals Byron Katie’s The Work. Ook daar draait het om het losser maken van overtuigingen die we als vanzelfsprekend zijn gaan zien. Niet om ze te vervangen door ‘betere’ gedachten, maar om ruimte te creëren.

Belangrijk om te benoemen: soms is rationeel onderzoeken voldoende. Soms blijft er emotionele lading zitten, zelfs als je begrijpt dat een gedachte niet helpend is. Dat verklaart waarom inzicht alleen niet altijd meteen opluchting geeft, laat staan verandering oplevert.

E – Energization: Nieuwe energie en beweging

Wanneer overtuigingen verschuiven of hun absolute karakter verliezen, ontstaat er iets anders: ruimte.

Energization gaat niet over euforie of plotseling optimisme. Het gaat over:

  • meer helderheid

  • een realistischer perspectief

  • het hervinden van vertrouwen

  • weer beweging ervaren

De energie die hier ontstaat, is geen opgeklopte motivatie, maar een logisch gevolg van minder innerlijke strijd. Je hoeft jezelf niet meer te overtuigen. Er ontstaat ontspanning en daardoor zie je simpelweg meer opties (hoe dat in elkaar zit, leg ik in meer detail uit in de podcastaflevering over de psychologie van groeipijnen).

Veerkracht voelt dan niet als vechten, maar als ruimte.

Het ABCDE veerkrachtmodel als reflectiekader

Het ABCDE-veerkrachtmodel is geen stappenplan dat je ‘goed’ moet doorlopen. Het is een denk- en reflectiekader. Je kunt het gebruiken om terug te kijken op tegenslagen die zich hebben voorgedaan, of om te begrijpen waarom een situatie je zo uit balans bracht.

Door onderscheid te maken tussen gebeurtenis, overtuiging en gevolg, ontstaat er overzicht. En overzicht is vaak de eerste stap richting rust en richting.

Modellen geven geen antwoorden. Ze geven richting. En richting is vaak precies wat je nodig hebt als het schuurt.